WEB 3.0 Nedir? WEB 3.0 İle İnternetin Yeni Çağı Başlıyor

WEB 3.0 Nedir? WEB 3.0 İle İnternetin Yeni Çağı Başlıyor
Hosting Fiyatları

Son zamanlarda internette en çok konuşulan konular yine internet ve internetin geleceği ile ilgili. WEB 3.0 diye ortaya atılan kavram son zamanlarda yavaş yavaş hayatımıza giren kavramlardan aslında ancak biz farkında değiliz. Dijital devrim o kadar hızlı gerçekleşiyor ki bazen başımızı döndürüyor. Ancak evrim bu hızda gerçekleşirken ayak uyduramayanlar internette var olmayı sürdüremeyecekler. 

WEB 3.0 ve Metaverse, internetin gideceği noktayı anlayabilmek ve uyum sağlayabilmek için mutlaka kavramamız gereken konular. WEB 3.0 denilen şeyin ne olduğunu doğru aktarabilmek için biraz başa gitmekte fayda var.

WEB Nedir?

Tim Burners Lee, internet sitelerinin başına yazdığımız 3 adet w harfini yani, WWW (World Wide Web) terimini ilk defa ortaya attığında kendisi ve etrafındaki birkaç mühendis haricindeki kişiler bu teknolojinin nereye varacağını tahmin edemiyordu. Dünyayı saran ağ olarak ifade edilen bu kavram sonra internet adını aldı, birbirine linkler yardımıyla bağlanan internet siteleri bir örümcek ağı gibi dünyayı sardığı için bu isim verilmişti. TCP/IP sistemi yardımıyla veriler protokoller yardımıyla aktarılıyordu. Gerçi hala bağlantı altyapısı aynı yöntemi kullanmaya devam ediyor, ancak görünür kısım oldukça değişti. Bu gelişimin nereden nereye geldiğini anlamanın en basit yolu Wayback Machine adı verilen internet arşivine girmek ve şuan bildiğiniz web sitelerinin eski tarihlerde nasıl göründüğüne bakmak olacaktır. İnternet sitelerinin gün gün görüntüsünü kaydeden bu arşiv uygulaması ne çabuk değiştiğimizin ispatı aslında.

WEB 1.0 denilen ilk internet siteleri statik, etkileşime girilemeyen ve sadece okuma yapılıp çıkılan yerlerdi. Yani o dönemlerdeki internet sitelerinde kullanıcılar yorum yazma, hesap açma, profil oluşturma, alışveriş gibi işlemler yapamıyordu. Sürekli Pop-up pencereleri ile boğulduğumuz o yılları yaşayanlar, dial up modemlerle yapılan bağlantılar ve açılmayan internet sitelerini hatırlamak dahi istemiyor. Oldukça basit görünümlü ve sıkıcı internet siteleri 2005 yılından sonra akıllı telefonların yaygınlaşmasının da katkısıyla yerini Facebook, Twitter gibi kişilerin kendi etkileşimlerini gerçekleştirecekleri sosyal medya platformu olarak evrildiler. Artık bir internet sitesine bile ihtiyaç duymadan aplikasyonlar yardımıyla birçok işlem gerçekleştirmek mümkün. WEB 2.0 denilen bu internet çağı günümüzde hala devam ediyor.  

WEB 3.0 Nedir?

WEB 3.0 denilen kavram, internetin Decentralized yani Merkeziyetsiz ve Peer to Peer (Eşten Eşe) olacak şekilde kullanılabilen, tamamen blok zincir destekli ve kişiselleşmiş halini ifade ediyor. 

Şu anda kullandığımız internet sisteminde yani WEB 2.0 sisteminde bilgi, merkezi güçler tarafından kontrol ediliyor. Tüm bilgi onların kontrolünden geçerek bize ulaşıyor. Sosyal medya hesaplarında bulundurduğumuz bilgilere Facebook, Instagram veya Twitter istediği sürece ulaşabiliyoruz. Hesabınızı isterlerse komple kapatabilir veya isterlerse hesabınızın kontrolünü elinizden alabilirler. 

Bilginin bu kadar merkezileşen güçlerin elinde olması insanları kaygılandırmıyor değil tabi. Bugün Facebook’un kişisel verilerimizi istihbarat birimleri gibi yapılara açtığı dedikodusu veya tam tersi sadece kendi çıkarları için kullanması (reklam, pazarlama amaçlı bilgilerinizin üçüncü kişilerle paylaşılması) en çok tartışılan konular halini aldı.

Sadece Facebook bile Whatsapp, Instagram ve Facebook uygulamalarıyla neredeyse tüm bilgilerimize sahip durumda. Sosyal medya platformlarının kullandığı algoritmalar tamamen size dayatılmak istenen düşünce, ürün veya hizmetleri ön plana çıkaracak şekilde çalışabiliyor. Bu algoritmalar hep daha fazla ilgi görme üzerine kurgulandıkları için daha agresif olan paylaşımlar ön plana çıkarılıyor. Netflix üzerinde bunu çok iyi anlatan Social Dilemma (Sosyal İkilem) adlı bir belgesel bile var. 

Bu belgeseli izleyip sosyal medya hesabını kapatmayı düşünmek oldukça normal. Hatta sırf bu sebeple sosyal medya hesaplarına hiç bulaşmayan birçok insan var. Bu yaklaşımlarında bir haklılık payı da var tabi. WEB 3.0 tam da bu sorunların önüne geçmeyi planlıyor. Peki WEB 3.0 ile insanlar nasıl olacak da bu merkeziyetçi yapıdan kurtulacak?

İnternet Nedir? İnternet Sistemi Nasıl Çalışır?

İnternet, yani TCP/IP denilen sistem, internet tarayıcıları ve bazı protokoller kullanarak IP adresleri üzerinden bağlantı oluşturmayı hedeflemiş bir yapıdır. Bu yapıya göre IP adresleri ile birbirlerine bağlanan cihazlar bir bağlantı portu oluşturarak, verileri paketler halinde birbirlerine aktarıyor. WEB dediğimiz sistem ise bu bağlantıların oluşturduğu ağı ifade ediyor. Arama motoru örümcekleri (Web Crawler) bir internet sitesine girip orada bulunan bilgileri tarayıp kendi veritabanına kaydediyor.

Bu esnada o internet sitesinde başka bir internet sitesine ait bir bilgi link yoluyla paylaşıldıysa o link üzerinden diğer internet sitesini de keşfediyor. O siteyi ve içeriği de veritabanına kaydediyor. Bu şekilde sonsuz olasılıklar halinde internet siteleri ağ olarak birbirine bağlanıyor. Bu işlem de tamamen arama motorları (Google, Yahoo, Bing, Yandex v.b.) kontrolünde gerçekleştiği için yine merkeziyetçi bir yapı haline gelmesine yol açıyor.

Yeni yapıyla ulaşılmak istenen nokta internet üzerindeki bağlantı ve bilgi trafiğinin kullanıcıların kendi kontrolünde olmasını sağlamak. Bu işlemi de Semantik Web denilen yapay zeka ve Big Data destekli algoritmalar ile kontrol etmek yani dağıtık ve değiştirilemez hale getirmek isteniyor. Bu aşamada devreye blockchain teknolojisi giriyor.

Blockchain teknolojisi, akıllı sözleşmeler ve veri aktarımı işlevi olan bir yapı. Bu yapıdaki verilerin sahiplerinin üçüncü kişilerce bilinmemesi ve sadece kişiler arası iletişim sağlayan (peer to peer) yapısı nedeniyle merkeziyetsiz ve daha güvenilir olması gayet normal.

WEB 2.0 vs.  WEB 3.0 arasındaki Farklar Nelerdir?

İnternet ile ilgili en önemli gelişim sadece veri aktarım hızı ve internet üzerinde gezen verinin gitgide büyümesi değil tabi ki. IoT (Internet of Things) yani nesnelerin interneti denilen kavram ile internet ağını kullanan birçok farklı yapı oluştu. Tamamen insanların yararına olacağı düşünülen bu yapı ile tüm elektronik cihazların ve ev aletlerinin de birbiri ile iletişime geçmesi ve hayatımızı kolaylaştırması hedefleniyor. 

Aslında bu yapı yavaş yavaş hayatımıza yer almaya başladı. Sırf bu sebeple IP adresi sistemi bile değiştirilerek çok daha fazla IP adresi üretebilmeye yarayan IPV6 sistemine geçiliyor. Çünkü tüm cihazlar internette IP adresi ile tanımlanıyor. Bu kadar çok akıllı cihazın internete bağlanması böyle bir zorunluluğa yol açtı. 

WEB 2.0 sisteminde internet üzerinde;

  • Bilgisayarlar 
  • Tabletler 
  • Akıllı telefonlar 
  • Akıllı ev aletleri 
  • İnternet siteleri 
  • Aplikasyonlar yani uygulamalar var. 

WEB 3.0 da ise tüm bunlar blockchain teknolojisi ile yönetiliyor olacak. Bu da kişilerin kendilerine ait bilgi ve yapıyı daha kolay oluşturacağı anlamına geliyor.

WEB 3.0 sisteminde şimdi kullandığımız platformların yerine gelmesi beklenen yapılar;

  • Aplikasyonlar App’ler yerine dApp (Decentralized Application) merkeziyetsiz bağımsız aplikasyonlar
  • Normal internet siteleri yerine VR destekli Metaverse Projeleri
  • İnternet tarayıcısı olarak Chrome yerine Brave denilen dApp
  • Depolama alanı olarak Dropbox ve Drive yerine Storj ve IPFS
  • Sosyal medya uygulaması olarak Facebook Twitter yerine Steemit ve Akasha
  • Mesajlaşma uygulaması olarak; Whatsapp yerine Status 
  • İşletim Sistemi olarak Android ve iOS yerine EOS ve Essentia.one 

Bu yeni sistemde her uygulama veya sosyal medya platformu, sizin adınıza oluşturulan bir kripto para cüzdan hesabıyla bağlantılı oluyor. Yaptığınız benzersiz katkının karşılığını doğrudan cüzdanınıza gelen kripto paralarla alıyor olacaksınız. Bilgiyi üreten kişi karşılığını almış olacak.

Yıllar evvel açtığım Steemit hesabında benzer bir durum mevcut. Orada yaptığınız paylaşıma insanların yaptığı yorum, beğeni, paylaşım gibi tepkiler doğrudan Steem denilen para birimi ile ödüllendiriliyor. Ayrıca benzersiz ve değiştirilemez hesabınız ile o bilgiyi başkası sahiplenemiyor.

WEB 3.0 İle Ne Değişecek?

Normalde insanlar birbirleri ile hep bir aracı vasıtasıyla iletişim ve veri alışverişi gerçekleştiriyor. Bir uygulama, bir internet sitesi veya sosyal medya platformu gibi yapılar üzerinden bilgiler ile bağlantı kuruyorlar. WEB 3.0 sisteminde kişiler aktardığı bu bilgileri tamamen iki kişi arasında oluşturulan bağlantı ile gerçekleştirebilecek. Bu sürecin ne kadar süreceği konusunda bir fikrimiz yok ancak değişimin başladığını söylemeden edemeyeceğiz.

NFT, Kripto paralar, Metaverse ve dApp’lar ile birlikte süreç başladı. Geçtiğimiz dönemde WEB 1.0 dan WEB 2.0 a geçiş sürecini yönetemeyen markalar yok oldular. İnternetin ilk yaygınlaştığı yıllarda en bilindik markalar Altavista, Yahoo, Hotmail idi. Şuan Altavista markasını bilen ne kadar kişi var sormaya bile gerek yok. Türkiyede de benzer şekilde e-kolay.net denilen internet sitesi oldukça yaygın kullanılıyordu. En bilindik Türk web sitelerinden biriydi. Şimdi adını hatırlayan kaç kişi var çok merak ediyorum.

WEB 3.0 Temel özellikleri ise şu şekilde ifade ediliyor;

  • Semantik (Anlamsal) Ağ
  • Ubiquity (Her yerde bulunma)
  • Yapay Zeka yani AI (Artificial Intelligence) ve Makine Öğrenmesi
  • 3D Grafikler

İsterseniz bir Youtube Fenomeni olan Barış Özcan’ın WEB 3.0 ile ilgili oldukça bilgilendirici videosunu da izleyebilirsiniz. 

WEB 3.0 Blockchain ve Kripto Paralar Arasındaki Bağ Nedir?

WEB 3.0 sisteminde kişilerin internet üzerindeki her türlü hareketi blockchain hesapları ile bağlantılı olacak. Bu sistemde sadece eşler arası (peer to peer) veri alışverişini sağlayacak. Bilgiler sadece iki kişi arasında gidip geleceği için üçüncü kişilerin kontrolünden çıkacak, veri güvenliği büyük oranda artacak. 

Kripto paralar ve Blockchain işte tam burada devreye giriyor. Metaverse projeleri de benzer şekilde çalışıyor. Herkes kendi kripto para cüzdanını sisteme tanımlamak zorunda. Böylece her türlü kontrol ve yetki kişinin kendisi üzerinde oluyor.

DAO (Decentralized Autonomous Organization) Ne Demektir?

Decentralized Autonomous Organization (DAO) yani Türkçe uyarlamasıyla Merkeziyetsiz Otonom Organizasyonlar WEB 3.0 sisteminin çalışma mantığını ifade ediyor. Bu sistemde yapı içindeki bireyler organizasyonun kontrolünü elinde tutar.

DAO (Decentralized Autonomous Organization) Ne Demektir?

Sistem içindeki veriler de dağıtık veri tabanlarında (Big Data) belirli kişilerin kontrolünde olmayacak şekilde saklanır ve makine öğrenmesi sistemiyle yönetilir. Merkeziyetçi bir yapının sistemi kontrol etmesini önleyen yapay zeka destekli bir yapı kurulduğu için sistem manipülasyona kapalı olacak mantığı hakimdir. 

İnsanın olduğu yerde manipülasyon her zaman olacaktır. Ancak şuan ki kadar üst seviyede olmayacağını düşünmek yerinde olacaktır.

WEB 3.0 Coinleri

WEB 3.0 yapısının Blockchain tabanlı cüzdanlara bağlı çalışacağını söylemiştik. Durum böyle olunca bu alanda geliştirilen yapıların hepsi kripto para birimleri ile destekleniyor. Her projenin kendi kripto para birimi var. Her bir Metaverse projesi de benzer şekilde kripto para birimlerine bağlı çalışıyor. WEB 3.0 ‘a bağlı yapıların her birine ait coinleri de tanıtalım isterseniz.

Steem (STEEM)

Steemit adlı sosyal medya platformunda kullanılan bir coindir. STEEM coin toplulukların sosyal medya platformunda ürettikleri içerikleri etkileşim oranına göre anında ödüllendirmeyi sağlayan blockchain teknolojisinin yardımcı olduğu önemli bir WEB 3.0 coinlerinden biridir.

Theta Network (THETA)

THETA video yayıncılığı ve paylaşımı için oluşturulmuş blokchain zincirine ait para birimidir. Gelecekte video içeriklerinin bu merkeziyetsiz ağ üzerinden Peer To Peer olacak şejilde paylaşımı sağlanacak. Mart 2019 yılında faaliyete geçen bir ağ olan Theta Ağı şuanda aktif bir şekilde kullanılıyor. Bu ağda kullanıcılar badn genişliklerini kendileri ayarlayabiliyorlar.

The Graph (GRT)

Ethereum kaynaklı Blockchain kaynaklı bir veri doğrulama sistemidir. The Graph projesi GRT adlı para birimi ile temsil ediliyor. Uygulamaların blok zincirde bulunan verileri almasını sağlayan API’ler tanımlanmasını sağlayan bir sisteme sahip.

Decentraland (MANA)

Decentraland adlı Metaverse projesinin para birimi olan MANA, merkeziyetsiz dünya anlamına gelen decentraland dünyasında alışveriş yapmak ve varlık bulundurmak için geliştirilmiştir. 

Decentraland (MANA)

MANA ile, oluşturulmuş bu sanal gerçeklik evreninde dijital evler arabalar, arsalar almak ve satmak mümkün hale gelir.

BitTorrent (BTT)

BitTorrent eşler arası dosya paylaşımı mantığı üzerine kurulmuş bir sistemin şuandaki en bilindik halidir. İlk olarak Napster adlı müzik dosyası paylaşım uygulaması ile başlayan bu serüven merkeziyetsiz dağıtık haldeki dijital dosya arşivlerinin kişiler arasında paylaşılmasına imkan tanıyor. Kişiler hiç tanımadıkları kişilerin bilgisayarındaki bir dosyaya bu sayede erişip isterse kendi bilgisayarına indirebiliyor. Bu projenin para birimi ise BTT adlı coindir.

Enjin Coin (ENJ)

ENJ coin ile ve bu sistemle kurulan ağda yine oyunlarla ilgili item sanal eşya vs gibi paylaşımların yapılabileceği bir ağ oluşturulmuştur. Enjin Networkunde kişiler birbirleriyle bir araya gelip klanlar oluşturup sohbet de edebiliyor.

Audius (AUDIO)

Müzik sektörü en fazla paranın döndüğü aynı zamanda yapımcı ve aracıların en büyük payı kaptığı bir sektör konumunda. Bunun için kurulmuş olan Audius ağında müzik üreticileri daha adil bir gelir sistemi ile üretime teşvik edilecektir. Sistemin para birimi ise AUDIUS ‘tur. Yapının blockchain tabanlı çalıştığını söylemeye gerek yoktur sanırım.

Siacoin (SC)

Decentralized (Merkeziyetsiz) ve dağıtık haldeki, bulut tabanlı veri depolama sistemi için oluşturulmuş bir projedir. SC yani Siacoin bu sistemin kullandığı para birimidir. Eski bir proje olan Siacoin sisteminde veri depolama alanı paylaşımı başkalarına satılıp kiralanabilir.


İlgili İçerikler:

OpenAI ChatGPT Nedir, Nasıl Kullanılır? Yen Yapay Zeka Destekli Chatbot Uygulaması Google’ın Yerini Alabilir mi?

DALL-E 2 Nedir? Yazılan Yazıyı Görsele Çeviren Yapay Zeka Bir Devrin Başlangıcı Mı?

Yapay Zeka vs. İnsan Tarafından Yazılan İçeriklerin Tespiti

Doğal Dil İşleme, NLP (Natural Language Processing) Nedir?

Neural Networks Nedir? Nasıl Çalışır?

Yapay Zeka ile Üretilen İçerikler SEO Organik Performansı İyileştirir Mi?

Google Lens Nedir? Multisearch Sistemi İle Nasıl Kullanılır?

Multisearch (Çoklu Arama) Nedir, Nasıl Kullanılır? Google Lens ile Arama Dünyasını Yeniden Keşfedin

Text to Speech Nedir? Text to Speech Algoritması Nasıl Çalışır?

Derin Öğrenme (Deep Learning) Nedir? Makine Öğrenimi ile Arasındaki Farklar

Makine Öğrenimi (Machine Learning) Nedir? Derin Öğrenme ile Arasındaki Farklar

TensorFlow Nedir, Ne İşe Yarar?

Google BARD: Google Yapay Zeka Güncellemeleri ve Search Ekosistemindeki Yeni AI Özellikleri

Domain Sorgulama